АСТАНА АЙНАСЫ

Қазақ жеріндегі жыртқыш құстар

Ақиық – бүркіт туысына жататын жыртқыш құс. Салмағы 2700-3100 г. Түсі қоңыр, басы мен желкесі сарғыш, маңда-йы мен төбесі қоңыр, иығы ақсұрғылт, құйрығының үстінде көлденең қара жолағы бар. Сексеуіл, ағаш пен бұталардың басына ұялайды. 1-3 жұмыртқа салып, еркегі мен ұрғашысы кезектесіп, 40-50 күн басады. Қорегі – кемірушілер, қоян мен түлкі, әр түрлі сүтқоректілер, құстар.

Ақтұйғын – қаршыға тұ-қымдасына жататын жырт-қыш құс. Салмағы 500-1090 г. Құрлықтың бәрінде кездеседі. Құстың келіп-қайтуы кезінде Қазақстанда бірен-саран кездеседі. Ұясын тік жарқабақтар мен жартастардың кертешіктеріне, ағаш басына салады, кейде ұя жасамай, қарғалардың ұясын иемденеді. 3 жұмыртқа салып, 28-30 күн басады. Әр түрлі құстарды ұстап жейді, өте ұшқыр құс. Алғыр бол- ғандықтан, адамдар қолға үй-ретіп, аң аулайды.

Ала құмай – бүркіт тәріз-ділер тұқымдасына жататын құс. Басы мен мойны ақ, ты-қыр мамықты, құйрығының үсті ақ, арқасы ақшыл сары, сал- мағы 8-10 кг. Қанаты 3 м. Сүтқоректілердің, әсіресе су-ыр мен тұяқты жануарлардың өлімтігімен қоректенеді. Ауаны ластайтын, түрлі ауру тарата- тын өлекселермен қоректене- тіндіктен, пайдалы құс ретінде саналады. Биік тау аймақтарын- да кездеседі.

Бөктергі – сұңқар тұқымда-сына жататын жыртқыш құс. Қоразының салмағы 150-200 г, мекиенінікі 190-280 г. Қазақ-станның оңтүстігінде, Зайсан ойпатында, Тарбағатайда, Жоң-ғар Алатауының, Тян-Шаньның бөктерінде, Іле бойында қыстап шығады. Елімізде көп тараған. Ағаш, шың басына, түрлі жерде ұя салады, 4-5 жұмыртқа басады. Жемі – жәндіктер. Ауыл шаруашылығына зиянкес кемірушілерді құртатын пайдалы құс.

Бүркіт – бүркіт туысына жататын жыртқыш құс. Түсі қара қоңыр, салмағы 2840-4100 г, дене тұрқы 95 см-ге, жайған қанаты 2 м-ге жетеді. Қанатының шеткі қауырсындарын «шалғысы», ал құйрығының ортасындағы екі қабат әлді қауырсынын «кө- бесі», қалғандарын «жебесі» деп атайды. Аяғы 4 саусақты, оның артқысын – тегеуріні, ішкісін – жем басар, ортаңғысын – сығымы, шеткісін шеңгелі дейді. Қазақстанның барлық жерінде дерлік мекен етеді. Суыр, қоян, түлкі, борсық, тышқан, саршұнақ, кірпі, тасбақаны, кішігірім тұяқтыны, жануарлардың төлдерін жейді. Таудың биік қияларына, ағаш басына ұя салып, бір-екі жұмыртқаны 45 күнде басып шығарады. Саятшылар қолға үйретіп, аң аулайды. Аса алғыр, қыран құс.

Жағалтай - сұңқар тұ- қымдасына жататын жырт- қыш құс. Дене тұрқы 35 см, салмағы 170-350 г. Мекиені мен қоразының түсі бір-біріне ұқсас, арқалары күңгірт көк, бауырында ашық қоңыр сары жолағы бар, тамағы мен мойнының екі жағы ақшыл, сирағы қауыр-сынсыз, сары түсті. Ұясын ағаш басына салады, маусым-шілдеде 3-6 жұмыртқа салып, оны қоразы мен мекиені кезектесіп басады да, 28 күннен кейін балапан шығарады. Әр түрлі ұсақ сүтқоректілермен, ұсақ құстармен, шегірткелермен және ірі жәндіктермен қоректенеді.

Ителгі - сұңқар тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Тұрқы 60 см-ге дейін жетеді, жайған қанаты 130 см, арқасы сұрғылт қоңыр, бауыры қоңыр, қара дақты. Қазақстанда биік таулы жерлер мен ормансыз жазық даладан басқа жердің бәрінде дерлік кездеседі. Жемі – құс, саршұнақ, ұсақ кемірушілер. Сәуір-мамыр айларында 3-5 сарғылт-қызғылт теңбілді жұ-мыртқа салады. Ителгіні қолда үйретіп, құс, қоян аулайды. Зиянкес кемірушілерді жеп, пай- да келтіреді.

8032
(Голосов: 5, Рейтинг: 3.15)
Поделиться:
INFOPAINTING

Купить фиолетовые детские футболки

Каталог футболок и забавных сувениров

futbolka-mountain.ru